3 tháng 3 là ngày "Hina Matsuri" - "lễ hội búp bê" (hay lễ hội của các bé gái).1 ngày hội truyền thống của Nhật.Lễ hội búp bê là ngày lễ cầu nguyện để cho các bé gái lớn lên trong sự khỏe mạnh.Bày "Hishimochi", "Arare", "Amazake" để dâng lên cho các công chúa (Ohinasama).Lịch sử của "ngày lễ hội búp bê" được truyền lại là ngày xưa giới quý tộc đã thả ra sông và biển những con búp bê được làm bằng giấy và cây - là vật thay thế cho tai nạn và bệnh tật của con gái họ. Và cầu nguyện để cho những cho búp bê đó nhận thay và mang đi những tai nạn và bệnh tật của con gái họ. Ngay sau đó, những con búp bê đã được các gia đình tặng thưởng cho mặc những chiếc áo kimono đẹp. Thế nhưng bây giờ, phong tục thả búp bê ra sông vẫn có ở các địa phương, được gọi là "Nagashibina". Cái bệ đặt búp bê có hình dạng như hiện nay thì có từ giữa thời đại giang hộ - Edo (1603-1867 thế kỷ 18). Và "ngày lễ hội búp bê" xuất phát từ những ảnh hưởng phong tục thần kỳ của người Trung Quốc cổ đại. Hơn nữa, vì vào tháng 3 là mùa của hoa Momo nên "ngày lễ hội búp bê" cũng được gọi là lễ hội mùa hoa Momo. Hoa Momo tượng trưng cho hòa bình, tuổi trẻ và sức mạnh.

Búp bê trong truyền thống văn hóa Nhật Bản

Búp bê hiện nay được sản xuất theo khuôn với một hỗn hợp bột gỗ kiri (cây paulownia) – chất dẻo, hoặc mạt cưa và một chất keo làm từ rong biển (gọi là funorin).



Nếu dựa vào những hiện vật còn tồn tại để xác định niên đại ra đời của búp bê Nhật Bản, người ta có thể ước chừng chúng chỉ ra đời khoảng ba trăm năm trước đây. Dựa vào văn học và những tài liệu thư tịch có đề cập đến búp bê, niên đại có thể đưa lên tới 800 hoặc 900 năm, nghĩa là một phần ba lịch sử nước Nhật. Các khó khăn này là do ở chỗ các búp bê chỉ là những đồ chơi của trẻ con. Vật liệu làm ra chúng thường không được bền, hơn nữa không được giữ gìn chu đáo như các bức tượng hoặc tranh vẽ.

Các búp bê xưa mà ngày nay chúng ta còn giữ được cũng chỉ vào khoảng thời gian đó, thời kỳ mà chúng trở thành những tác phẩm nghệ thuật, chúng phát triển từ đồ chơi của trẻ con thành đồ mỹ nghệ của người lớn. Nếu, ngoại lệ, những búp bê nghệ thuật này có mang chữ ký hoặc khắc tên những người làm ra chúng thì cuộc sống của những nghệ nhân này vẫn còn trong bóng tối. Tại sao việc nghiên cứu búp bê chậm trễ so với lịch sử mỹ thuật nói chung?

Đa số các nhà nghiên cứu đẩy lùi nguồn gốc của búp bê Nhật Bản đến haniwa, một tục lệ có giá trị từ thời xưa: khi một nhân vật quyền quý nào mất, các người thân tín phục dịch nhân vật ấycũng cùng đi theo xuống dưới mồ. Tục lệ này đã làm không biết bao nhiêu gia đình phải tang tóc và làm mất đi không biết bao nhiêu người tài đức, có ích cho quốc gia. Khi hoàng hậu mất, hoàng đế Suirin tham khảo ý kiến vị quan Nomi-no-Sukuné, để thay đổi tệ tục này. Vị quan đề nghị chôn cùng với người chết những hình nhân bằng đất nung.



Sáng kiến này được áp dụng ngay lập tức. Các tượng nhỏ này có tên gọi là haniwa. Chúng có chức năng hoàn toàn tôn giáo, và không thể xếp vào loại đồ chơi như những con búp bê. Nhưng chúng ta tìm thấy trong lịch sử nước Nhật, cũng như trong lịch sử búp bê Nhật, những thời kỳ trước đó, sáng kiến đặc biệt: thay người bằng hình nhân. Người ta đọc thấy chẳng hạn, trong một tài liệu lịch sử là hoàng đế Kanmu xây dựng (năm794) “Kinh đô của Hoà Bình” ở địa điểm Kyoto ngày nay, chôn với những bài kinh cầu là các hình nhân chiến sĩ ở bốn góc thành để họ trở thành thần nhân che chở cho kinh thành.


Haniwa

Chúng ta có thể kể những ví dụ khác về sự nhân cách hoá này trong thời cổ đại Nhật Bản, búp bê Amakatsu, mà các bậc cha mẹ bỏ trôi theo dòng nước để cầu xin những vị thần này hãy chuyển sang búp bê những tai hoạ đe doạ con cái họ. Tục lệ này có giá trị cho đến khi con họ được ba tuổi. Tinh thần lễ tẩy uế này, hay misogi, không chỉ có vào thời cổ đại mà cả sau này nữa. Chúng ta có thể nói rằng khởi thuỷ búp bê Nhật Bản không xa lạ với tín ngưỡng dùng “hình nhân thế mạng”.



st