Tiến sĩ Lê Bạch DươngTT - Những chuyện cũ và mới về nữ quyền qua cuộc trò chuyện của Tuổi Trẻ với một người đàn ông chuyên nghiên cứu về sự phát triển của phụ nữ: tiến sĩ Lê Bạch Dương - đồng viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển xã hội.
* Để nói vài từ về hình ảnh của phụ nữ ngày nay, ông sẽ khen hay chê?
- Khen chứ. Tích cực là khác. Tôi thấy phụ nữ ngày nay độc lập hơn nhiều, quyền tự quyết cao hơn và có bản lĩnh.
* Ông đừng khen vì ngày 8-3 đấy nhé!
- Không hề. Bạn muốn một bằng chứng chứ gì? Cách đây mười năm, tôi đố có phụ nữ nào dám đi lấy chồng nước ngoài đấy. Hoặc giả có, đấy chắc là sự đặc biệt. Còn bây giờ phụ nữ nông thôn VN bất chấp báo chí, dư luận “đe dọa”, họ vẫn đi lấy chồng nước ngoài ầm ầm. Ai bảo đấy không phải là biểu hiện từ những thay đổi đột phá?
* Theo ông, điều gì khiến phụ nữ ngày càng tiến nhanh?
- Sự phát triển của xã hội và những cải cách xã hội. Phụ nữ có nhiều cơ hội học tập, nâng cao hiểu biết, mở rộng tầm nhìn. Rồi cơ cấu nền kinh tế thay đổi, các khu vực dịch vụ phát triển nên phụ nữ có vị trí cao hơn trong công việc, tham gia nhiều hoạt động kinh tế xã hội.
* Rốt cuộc, phụ nữ thời nay sướng hơn hay khổ hơn?
- Về cơ bản, tôi cho rằng họ sướng hơn ngày xưa. Nhìn chung, vị thế của họ cao hơn, cơ hội thật sự nhiều hơn. Nhưng không có nghĩa là họ không có vấn đề. Sức ép về mặt tinh thần, về mặt xã hội cũng nhiều hơn. Nhưng tôi muốn nói sướng hay khổ còn phụ thuộc vào nhận thức. Ngày xưa phụ nữ không biết mình có quyền nọ quyền kia, tất cả đều như nhau nên họ không thấy khổ. Phụ nữ ngày nay mở mang, nhìn ra bên ngoài sinh ra so sánh mới thấy: à, hóa ra mình khổ. Nhiều người nhận thức ngày càng mở rộng có thể sẽ lại thấy mình khổ hơn ngày xưa.
* Nhưng phụ nữ còn bị đe dọa và phải gánh nhiều tổn thất...
- Vâng, tôi đồng ý. Những biến chuyển xã hội không điều chỉnh kịp, sự thiếu thốn trong kỹ năng sống khiến không chỉ phụ nữ mà cả xã hội vẫn đang phải đối mặt. Xã hội VN dù đã thay đổi căn bản nhưng vẫn là xã hội trọng nam khinh nữ từ những phân công lao động, phúc lợi xã hội... Phụ nữ vẫn là người khổ nhất. Họ ít được nâng cao nhận thức và không được trao quyền, trong cả gia đình và xã hội.
* Có một thực tế là phụ nữ không có quyền quyết định nhưng lại là người gánh chịu hậu quả. Về mặt gia đình, nếu con hư, họ chịu trách nhiệm; nếu chồng có bồ, lỗi ở họ; nếu kinh tế gia đình kém, lỗi do họ không đảm đang vun vén; nếu công việc xã hội thất bại, lỗi ở sự thiếu hiểu biết của họ... Ông nghĩ sao?
- Vì người có tiếng nói cuối cùng là nam giới. Và nam giới khi có nhiều quyền, họ cũng có thêm một “quyền” nữa là quy trách nhiệm cho phụ nữ - người ít quyền nhất bao giờ cũng chịu thiệt thòi.
Văn hóa chính thống nhấn mạnh phụ nữ phải trung hậu, đảm đang, vị tha, giàu đức hi sinh, công - dung - ngôn - hạnh. Mọi quy định ấy để làm gì? Để phục vụ quyền lực của đàn ông, vì phụ nữ phải có những phẩm chất như vậy mới là phụ nữ. Nếu không thì sao? Chả nhẽ họ sẽ biến thành người khác giới? Những điều này đã trói buộc phụ nữ cho đến ngày nay. Ngay cả chuyện đàn ông đi mua dâm cũng vậy, xã hội phê phán những người làm gái, tất nhiên là thế, rồi phê bình đàn ông tí ti, nhưng lại quay ra phê phán các bà vợ không sexy, không biết chiều chuộng chồng... Nói tóm lại, phụ nữ luôn có lỗi.
* Dường như mọi chuyện có vẻ khó khăn với phụ nữ. Xã hội cần có điều chỉnh gì để thay đổi giá trị và vị trí của phụ nữ?
- Đã qua những thời điểm có đấu tranh để cải thiện vị trí phụ nữ. Qua thời kỳ phong kiến, vị trí của phụ nữ được nâng lên vài bậc; qua thời thực dân lại thêm vài bậc nữa, rồi đến chủ nghĩa xã hội vị trí ấy lại thăng tiến. Có điều giờ thì chẳng thể có cuộc đấu tranh nào nữa. Vì vậy phải trông chờ vào những phong trào xã hội. Tôi tin tưởng vào tầng lớp nữ trí thức có học, có tính độc lập cao, tự họ biết quyết định tương lai, hạnh phúc của họ. Xưa làm gì có chuyện phụ nữ tuyên bố có con mà không cần lấy chồng. Giờ thì, bạn thấy đấy...
Mọi sự nằm trong tay của phụ nữ. Họ có nhiều cơ hội để mang đến những đổi thay của xã hội chứ không phải đàn ông. Tôi ngầm chia họ ra làm ba đối tượng: một là chấp nhận với mọi diễn biến xấu tốt trong gia đình, hai là không chịu đựng, dám phá bỏ và cuối cùng là những phụ nữ có khả năng làm thay đổi chồng cũng như hoàn cảnh gia đình; tôi gọi đó là một tầng lớp phụ nữ đủ hiểu biết để xoay chuyển được gia đình của họ, xoay chuyển những người đàn ông.
Ngay đầu câu chuyện tôi đã khẳng định rồi, phụ nữ ngày nay sung sướng hơn, có cơ hội nhiều hơn. Tại sao họ có cơ hội nhiều hơn? Bởi họ được xã hội nhìn nhận và thừa nhận vai trò, năng lực của họ trong cộng đồng. Tỉ lệ phụ nữ có mặt trong các vị trí chính quyền ngày càng tăng, phụ nữ được tham gia hệ thống giáo dục, y tế, được hưởng phúc lợi xã hội... Bằng chứng về sự tiến bộ của họ thì nhiều, nhưng so với nam giới họ vẫn cần những cơ hội bình đẳng hơn nữa.



* Công - dung - ngôn - hạnh: được cộng thêm “giá trị gia tăng”!
Nếu có sự so sánh để tìm ra điểm khác biệt giữa người phụ nữ hiện đại hôm nay với người phụ nữ cổ điển ngày xưa sẽ rất khó cho đàn ông chúng tôi. Bởi, dường như các tiêu chí công - dung - ngôn - hạnh không hề thay đổi. Chúng chỉ được nâng lên, được gia tăng thêm các giá trị và chuẩn mực theo thời gian mà thôi.
Thời phong kiến, cách nhìn về người phụ nữ theo các tiêu chí “tam tòng, tứ đức” chủ yếu xuất phát từ sự phụ thuộc của phụ nữ vào đàn ông. Phẩm chất của người phụ nữ chỉ được đánh giá xoay quanh công việc nội trợ, chăm sóc gia đình. Ngày nay, chị em đã trở nên năng động, mạnh mẽ và tự tin tham gia tất cả các mặt của đời sống xã hội với sự thông minh, tính quyết đoán mà không mất đi sự dịu dàng, vị tha vốn dĩ làm nên giá trị của một người phụ nữ. Họ cũng ý thức về quyền bình đẳng được pháp luật bảo vệ và đang rất tích cực làm nên các giá trị đích thực của cuộc sống hôm nay.
Luật sư PHAN TRUNG HOÀI


* Giữ cân bằng công việc và gia đình: khá vất vả!
Nhiệm vụ duy nhất của phụ nữ ngày xưa là nội trợ và sinh con, còn phụ nữ ngày nay phải có sự nghiệp, công danh của bản thân họ nữa. Nếu người chồng và gia đình không thông cảm thì phụ nữ sẽ khó lòng thành công hoặc nếu thành công sẽ vất vả rất nhiều. Trong lĩnh vực điện ảnh, diễn viên nữ thường chịu thiệt thòi hơn cánh mày râu. Đi quay ở vùng sâu, vùng xa, đàn ông cực một đàn bà cực mười. Đóng những cảnh “nóng”, khán giả thường trút sự dị nghị hay dư luận cho diễn viên nữ. Tôi mong những người phụ nữ hiện đại sẽ được đối xử công bằng hơn, bình đẳng hơn để họ có cơ hội phát triển bản thân trong sự trợ giúp thật sự của xã hội.
Đạo diễn NHẤT TUẤN


* Được trang bị sứ mạng của “nữ thần tự do”
Phụ nữ ngày nay được trang bị một sứ mạng rất quan trọng là tự giải thoát chính mình và tìm đến sự tự do đích thực. Tự do đích thực ở đây là họ được tự do định đoạt hôn nhân, theo đuổi những hoài bão, ước mơ sự nghiệp của mình. Bởi trong xã hội hiện nay, những ràng buộc khắt khe của các yếu tố văn hóa truyền thống thời phong kiến đã dần xa. Tuy nhiên, dù hiện đại thế nào thì người phụ nữ cũng không đánh mất những phẩm chất mà ông trời đã ban tặng như: dịu dàng, khôn ngoan, tinh tế và nhạy cảm.
Diễn giả QUÁCH TUẤN KHANH


* Thông minh, tinh tường và giỏi kiếm tiền hơn đàn ông!
Tôi thấy phụ nữ ngày nay cái gì cũng biết. Tôi có cô bạn gái “nối khố” có khả năng “soi” đàn ông đến tận chân tơ kẽ tóc. Nghĩa là chỉ qua tiếp xúc vài lần, cô bạn của tôi có thể “đi giày cao gót trong bụng”, hiểu hết các thói tật của gã đàn ông đối diện. Mà những người phụ nữ thông minh, tinh tường như thế ngoài đời không hiếm đâu, tôi bảo đảm đó. Ngoài thông minh, rất nhiều quý bà, quý cô bây giờ còn rất giỏi, giỏi gấp trăm lần những anh đàn ông như tôi, ít nhất là trong việc kiếm tiền, mua nhà, tậu xe...
Nhà báo TRẦN HOÀNG NHÂN

CHUNG NHI thực hiện
---------------------------
Nếu phụ nữ có cơ hội...

Điều tra của Viện Nghiên cứu phát triển xã hội thực hiện tại tỉnh Hà Tây (cũ) mới được công bố cho thấy có trên 60% nam giới được hỏi cho rằng người vợ lý tưởng phải là người kiếm được nhiều tiền và làm tốt việc nhà!

Diễn viên Hồng Ánh (thứ ba từ trái qua) cùng các bạn sinh viên tại buổi giao lưu chủ đề “Người phụ nữ hiện đại” vào ngày 5-3 - Ảnh: Kim Anh
Điều tra cho thấy ở những gia đình bình thường, ngoài tám giờ ở công sở, cửa hàng, đồng ruộng, nhà máy như nam giới, mỗi phụ nữ dành tới 5-6 giờ/ngày cho các công việc không tên, nào giặt giũ, nấu nướng, đi chợ... Ở những gia đình có con nhỏ, người già, thời gian dành cho việc nhà còn kéo dài hơn nữa.
Quá nhiều yêu cầu với phụ nữ
Có đến 66,6% nam giới tham gia nghiên cứu này cho rằng đàn ông nấu ăn khi họ thích, còn phụ nữ phải nấu ăn dù họ thích hay không; 68% cho rằng phụ nữ có thiên hướng đối với việc nhà; 64,5% nam giới và nữ giới nhận định việc nhà không có giá trị kinh tế; trên 70% nữ giới được hỏi cho rằng việc nhà có vẻ vô hình nhưng tiêu tốn thời gian. Theo nghiên cứu do Viện Nghiên cứu phát triển xã hội thực hiện, 60,2% nam giới được hỏi cho rằng người vợ lý tưởng là người vừa kiếm được nhiều tiền, vừa làm tốt việc nhà. Còn xã hội hiện đại thì đánh giá người phụ nữ lý tưởng phải là người có học vấn, có thu nhập, biết chăm lo, hiểu biết, có kiến thức xã hội, thú vị về tính cách... Quả là có quá nhiều yêu cầu với phụ nữ.
* “Tôi thường phải dậy từ 5g sáng, chuẩn bị bữa sáng cho cả nhà và ra đồng làm việc sau khi cho heo gà ăn. Buổi trưa trên đường về nhà tôi ghé chợ mua thức ăn để nấu ăn cho cả nhà, nếu vào ngày mùa thì tôi không thể về nhà trước 8g tối mà phải làm đến 9-10g. Hằng ngày sau bữa tối, cho heo gà ăn, tắm giặt xong tôi nhắc nhở các con học bài. Tôi thấy không thể dạy các con học vì không đủ trình độ và thời gian, nhưng tôi rất muốn các con học tốt. Do đó mặc dù phải vay mượn, làm thuê, thuê thêm ruộng để có thể hằng tháng trả 2 triệu đồng tiền học cho các con, tôi vẫn muốn các con tiếp tục học lên...”.
* “Về đến nhà là mình không thể bước ra khỏi giường vì con mình mới 8 tháng tuổi. Vì thế mà mình không có thời gian xem báo, việc muốn nâng cao trình độ cũng bị hạn chế, rất nhiều cái hạn chế chỉ vì không có thời gian...”.
Đây là hai tâm sự của hai người phụ nữ bận bịu, một người 48 tuổi và một người 32 tuổi, một người là nông dân và người còn lại là giáo viên ở Hà Đông, một quận của Hà Nội.
Chủ trì nghiên cứu kể trên, TS Khuất Thu Hồng - đồng viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển xã hội - cho rằng điều cơ bản nhất rút ra từ nghiên cứu này là phụ nữ rất vất vả. “Thời gian làm việc của phụ nữ kéo dài, ngoài thời gian làm việc tạo ra thu nhập tám giờ mỗi ngày, họ còn dành 5-6 giờ cho việc nhà, trong khi nam giới chỉ dành trung bình hơn 1 giờ cho công việc này. Điều này thể hiện sự bất bình đẳng, phụ nữ đã giơ vai gánh vác công việc tạo ra thu nhập và còn phải làm thêm vô số việc nhà. Người ta cho rằng việc nhà là thiên hướng của phụ nữ, nhưng đó là điều cần phải thay đổi” - bà Hồng nói.
Theo bà Hồng, ngoài sự “vô tình” với việc nhà của nam giới và nhận thức sai lầm rằng việc nhà là những công việc thấp kém, chẳng xứng với đấng nam nhi sức dài vai rộng, một phần lý do của tình trạng lười kinh niên của nam giới là ngay từ nhỏ trẻ đã được giáo dục rằng việc nhà là việc của con gái, rằng phụ nữ có khả năng làm những việc tỉ mỉ, kiên nhẫn, mất thời gian, còn đàn ông thì chịu! Điều này vô tình tạo cho các đấng nam nhi thói quen ỷ lại, tự trấn an rằng mình không làm việc nhà chẳng qua là mình không làm tốt bằng vợ, mình lóng ngóng, vụng về và tốt nhất là không làm cho đỡ vướng!
Chỉ có hai ngày
Theo TS Khuất Thu Hồng, chúng ta đã có những chính sách để có thể cho phép phụ nữ có thời gian chăm sóc con hơn, giờ giấc làm việc linh hoạt hơn nhưng đó chưa phải là chính sách tạo ra cơ hội bình đẳng. Vấn đề ở chỗ cần có thêm dịch vụ xã hội như nhà trẻ, trường mẫu giáo, cơ sở y tế chăm sóc sức khỏe người già để giảm gánh nặng cho phụ nữ.
“Cải thiện chính sách về gia đình chính là cải thiện sự tiến bộ cho phụ nữ. Nếu có cơ hội được học thêm, nâng cao kiến thức, có thời gian đọc sách báo, xem truyền hình để cải thiện kiến thức xã hội... phụ nữ sẽ có thêm nhiều cơ hội đóng góp tài năng của mình tạo ra của cải vật chất cho gia đình và xã hội”, bà Hồng nói.
Trên thực tế bà Hồng cho rằng phụ nữ cũng cần phải thay đổi chính mình, hầu hết phụ nữ được hỏi đều cho rằng việc nhà là nhiệm vụ của mình mà không nghĩ đó là công việc chung. Phụ nữ cũng chịu sức ép lớn về cái gọi là thiên chức của phụ nữ. Chính vì thế, nếu có cùng xuất phát điểm, hầu hết nam giới tiến bộ hơn nữ giới về nghề nghiệp, địa vị và quan hệ xã hội. Mỗi năm phụ nữ lại được “ca ngợi” hơn bình thường một chút vào hai dịp Ngày quốc tế phụ nữ 8-3 và Ngày phụ nữ VN 20-10. Nhưng điều này có đáng là bao so với 363 ngày còn lại dài dằng dặc của cả một năm và quá ít ỏi so với một đời người!
LAN ANH

Nguồn: Tuoitre ngày 8/3/2009